A A A

Uprawnienia budowlane z 1994 roku

  • 4.6. Zakres uprawnień budowlanych do projektowania

    Określenia „bez ograniczeń" (w pełnym zakresie) używane w usta- wie i rozporządzeniu w sprawie samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie w odniesieniu do uprawnień budowlanych, należy rozumieć jako prawo do działania w obrębie specjalności budow- lanej bez reglamentacji prac dozwolonych. Ponadto tylko upraw- nienia w pełnym zakresie dają prawo do sprawdzania projektów budowlanych w specjalności objętej tymi uprawnieniami, a w spec- jalności architektonicznej dają podstawę do sporządzania projektów zagospodarowania działki lub terenu (tj. części projektu budowla- nego). Natomiast szerszego omówienia wymaga ograniczony zakres w jakim można wykonywać samodzielne funkcje projektanta w bu- downictwie. 1. Uprawnienia budowlane w ograniczonym zakresie w specjal- ności architektonicznej stanowią podstawę do projektowania budyn- ków mieszkalnych jednorodzinnych i inwentarskich na terenach budownictwa zagrodowego oraz gospodarczych i składowych o ku- baturze do 1000 m3, a także sporządzania projektów zagospodaro- wania działki, związanych z realizacją tych obiektów. 2. Uprawnienia budowlane w ograniczonym zakresie w specjal- ności konstrukcyjno-budowlanej obejmują: 1) projektowanie budowli oraz budynków o kubaturze mniejszej niż 1000 m3, takich jak domy jednorodzinne, obiekty gospodarcze, inwentarskie, składowe, handlowe lub usługowe: a) nie wyższych niż 12 m nad poziomem terenu lub o wysokości do 3 kondygnacji nadziemnych w odniesieniu do budynków mieszkalnych, b) zagłębionych nie więcej niż 3 m poniżej poziomu terenu i posadowionych na ławach bądź stopach fundamentowych bezpośrednio na stabilnym gruncie nośnym, c) zawierających elementy konstrukcyjne o rozpiętości do 6 m, wysięgu do 2 m lub wysokości dla jednej kondygnacji do 4,8 m, d) mających konstrukcję, dla której jest właściwy schemat ob- liczeniowy statycznie wyznaczalny, lub zawierających prosto- liniowe belki i płyty ciągłe obliczane jednokierunkowo, e) nie zawierających elementów konstrukcyjnych poddanych ob- ciążeniu zmiennemu technologicznemu większemu niż 5 kN/m2, a także nie wymagających uwzględnienia obciążeń zmiennych ruchomych, parcia gruntu, materiałów sypkich albo cieczy, sił sprężających oraz wpływów dynamicznych, termicznych lub przemieszczeń podpór, f) nie wymagających uwzględnienia wpływu eksploatacji górniczej, g) dróg wewnętrznych, 2) kierowanie robotami budowlanymi w obiektach: a) o kubaturze mniejszej niż 5000 m3, b) nie wyższych niż 15 m nad poziomem terenu lub o wysokości do 4 kondygnacji nadziemnych w odniesieniu do budynków, c) zagłębionych nie więcej niż 4 m poniżej poziomu terenu i posadowionych na ławach bądź stopach fundamentowych bezpośrednio na stabilnym gruncie nośnym, d) zawierających elementy konstrukcyjne o rozpiętości do 12 m, wysięgu do 3 m lub wysokości dla jednej kondygnacji do 6 m, e) mających konstrukcję nośną, zawierającą prostoliniowe belki, słupy i płyty płaskie, f) nie zawierających elementów konstrukcyjnych poddanych ob- ciążeniu zmiennemu technologicznemu większemu niż 8 kN/m2, a także nie wymagających uwzględnienia obciążeń zmiennych ruchomych, parcia gruntów, materiałów sypkich lub cieczy, g) nie zawierających elementów wstępnie sprężanych na budowie, h) nie wymagających uwzględnienia wpływu eksploatacji górniczej, i) dróg wewnętrznych, 3) Ograniczenie uprawnień budowlanych do projektowania lub kie- rowania robotami budowlanymi w specjalności konstrukcyjno- -budowlanej dla osób z wyższym wykształceniem o kierunku inżynierii środowiska nie dotyczy obiektów budowlanych gos- podarki wodnej. 3. Uprawnienia budowlane w ograniczonym zakresie w specjal- ności instalacyjnej w zakresie sieci, instalacji urządzeń: wodociągo- wych i kanalizacyjnych, cieplnych, wentylacyjnych i gazowych stano- wią podstawę do projektowania instalacji wraz z przyłączami (z wy- łączeniem przyłączy gazowych) w budownictwie jednorodzinnym i zagrodowym oraz innych budynków o kubaturze do 1000 m3 i prostej funkq'i technologicznej, takich jak magazyny, niewielkie obiekty handlowe, warsztaty rzemieślnicze. 5. Uprawnienia budowlane w ograniczonym zakresie w specjal- ności instalacyjnej w zakresie sieci, instalacji i urządzeń elektrycz- nych i elektroenergetycznych stanowią podstawę do projektowania instalacji i urządzeń niskiego napięcia (wraz z przyłączami) w budo- wnictwie jednorodzinnym i zagrodowym oraz innych budynków o kubaturze do 1000 m3 i prostej funkq'i technologicznej, takich jak magazyny, niewielkie obiekty handlowe, warsztaty rzemieślnicze.
  • 4.11. Odpowiedzialność zawodowa osób posiadających uprawnienia budowlane

    Odpowiedzialności zawodowej w budownictwie podlegają osoby, które: 1) dopuściły się występków lub wykroczeń określonych ustawą, 2) zostały ukarane w związku z pełnieniem samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie, 3) w wyniku rażących błędów lub zaniedbań, spowodowały zagro- żenie życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia lub środowi- ska, albo znaczne szkody materialne, 4) nie spełniają lub spełniają niedbale swoje obowiązki, 5) uchylają się od podjęcia nadzoru autorskiego lub wykonują niedbale obowiązki wynikające z pełnienia tego nadzoru. Ustawodawca przewidział następujące kary, które są nakładane na osoby popełniające wyżej wymienione czyny: 1) upomnienie, 2) upomnienie z obowiązkiem złożenia w wyznaczonym terminie egzaminu na uprawnienia budowlane, 3) zakaz wykonywania samodzielnej funkcji technicznej w budow- nictwie na okres od roku do lat pięciu z obowiązkiem zdania egzaminu na uprawnienia budowlane. Postępowanie w sprawie odpowiedzialności zawodowej w budow- nictwie wszczyna się na wniosek organu państwowego nadzoru budowlanego, właściwego dla miejsca popełnienia czynu lub organu, który stwierdził popełnienie czynu zagrożonego karą, złożony do wojewody po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego. Po- stępowanie wyjaśniające przeprowadza organ właściwy ze względu na miejsce popełnienia czynu. We wniosku powinno się znaleźć: 1) określenie zarzucanego czynu, 2) uzasadnienie faktyczne i prawne, 3) wskazanie dowodów. Organem pierwszej instancji jest w tych sprawach wojewoda właściwy ze względu na miejsce popełnienia czynu, a organem odwoławczym od decyzji wojewody — Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego. Kopia ostatecznej decyzji o ukaraniu z tytułu odpowiedzialności zawodowej w budownictwie jest przesyłana do: 1) jednostki organizacyjnej zatrudniającej osobę ukaraną, 2) właściwego stowarzyszenia zawodowego, 3) organu, który wydał ukaranemu uprawnienia do pełnienia samo- dzielnej funkcji technicznej w budownictwie, 4) Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego, 5) właściwego ministra w przypadku uprawnień z poza obrębu reglamentacji prawa budowlanego. Decyzja ta podlega wpisowi do centralnego rejestru uprawnień budowlanych. Postępowanie z tytułu odpowiedzialności zawodowej w budowni- ctwie można wszcząć jedynie przed upływem 6 miesięcy od dnia powzięcia przez organ państwowego nadzoru budowlanego wiado- mości o popełnieniu czynu, powodującego tę odpowiedzialność i nie później niż po upływie trzech lat od dnia zakończenia robót budow- lanych albo zawiadomienia o zakończeniu budowy lub wydania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie obiektu budowlanego. Wojewoda na wniosek ukaranego po spełnieniu nałożonych wy- magań może orzec zatarcie kary. Zatarcie kary podlega odnotowa- niu w centralnym rejestrze. Jednak spełnienie nałożonych wymagań może być dla wielu osób sprawą trudną, zwłaszcza w przypadku tych, którzy posiadają upra- wnienia nadane w oparciu o przepisy obowiązujące przed wejściem w życie obecnej ustawy. Wynika to z faktu, iż obecne regulacje prawne przewidują nada- wanie uprawnień budowlanych w czterech specjalnościach, które swym zakresem obejmują wszystkie specjalności uprawnień budow- lanych dotychczas wydawanych z wyłączeniem niektórych uprawnień specjalistycznych. W związku z tym egzamin dla osób skierowanych na egzamin w wyniku kary nałożonej z tytułu odpowiedzialności zawodowej w budownictwie powinien być przeprowadzony w ob- rębie tej specjalności obecnie ustalonej, która swym zasięgiem jest najbardziej zbliżona do zakresu uprawnień posiadanych przez ukara- nego. Należy zatem w części pisemnej egzaminu, dostosować tę część pytań testu, które dotyczą zakresu specjalności budowlanej, w której jest przeprowadzany egzamin do zakresu uprawnień posiadanych przez egzaminowanego. Analogiczny zakres powinna mieć część ustna egzaminu. Oczywiście w tym przypadku nie przeprowadza się postępowania kwalifikacyjnego stanowiącego podstawę dopuszczenia do egzaminu, a pobierana opłata za egzamin jest ustalana na poziomie drugiej raty za postępowanie kwalifikacyjne. Wynika to z faktu, że zgodnie z art. 96 ustawy Prawo budowlane wojewoda wydaje zakaz wykonywania samodzielnej funkcji technicznej w bu- downictwie, a nie odbiera uprawnienia budowlane. W takiej sytuacji, osoba na którą nałożono karę w postaci obowiązku złożenia egzaminu ze znajomości przepisów prawnych oraz umiejętności praktycznego zastosowania wiedzy technicznej, aby odzyskać prawo wykonywaniu zawodu musi uzyskać pozytywną ocenę z tego egzaminu, a w przypadku dwukrotnego uzyskania oceny negatywnej, właściwy organ stwierdza utratę uprawnień do pełnienia samodzielnej funkcji technicznej w budownictwie.
  • 4.4. Praktyka zawodowa

    Obok wykształcenia drugim czynnikiem decydującym o możliwo- ści uzyskania prawa do wykonywania samodzielnej funkcji technicz- nej w budownictwie jest odbycie praktyki zawodowej. Praktyka zawodowa może zostać zaliczona jedynie w następują- cych przypadkach: 1) gdy odbyła się po uzyskaniu dyplomu ukończenia szkoły średniej lub wyższej, ewentualnie w czasie zaocznych lub wieczorowych studiów technicznych, 2) można także uznać praktykę odbywaną po ukończeniu trzeciego roku dziennych studiów wyższych, jeżeli polega ona na bezpo- średnim uczestnictwie w pracach projektowych, albo na pełnieniu funkcji technicznej na budowie pod kierownictwem osoby posia- dającej odpowiednie uprawnienia budowlane, a w przypadku odbywania praktyki za granicą pod kierunkiem osoby posiadają- cej uprawnienia odpowiednie w danym kraju, 3) można zaliczyć praktykę zawodową odbywaną w niepełnym wy- miarze czasu pracy pod warunkiem wydłużenia jej okresu trwania w sposób niwelujący różnicę do pracy w pełnym wymiarze, 4) może być również uznana praktyka wykonywana w ramach umowy o dzieło i umowy-zlecenia, jeżeli okres jej wykonywania w obrębie jednej umowy nie jest krótszy niż jeden miesiąc w odniesieniu do .praktyki projektowej i trzy miesiące w od- niesieniu do praktyki na budowie. Łączny czas takiej praktyki nie może przekraczać połowy wymaganego wymiaru czasu praktyki zawodowej, 5) może być uznana za praktykę zawodową również praca wykony- wana za granicą. Praktyka ta powinna być udokumentowana zaświadczeniem wydanym przez kierownika jednostki, w której była odbywana praktyka, zawierającym: • wyszczególnienie projektów budowlanych, przy sporządzaniu których ubiegający się o uprawnienia budowlane odbywał prak- tykę zawodową oraz obiektów budowlanych, w realizacji któ- rych uczestniczył z podaniem osoby nadzorującej tę praktykę, • stwierdzenie okresów praktyki zawodowej z podaniem dat roz- poczęcia i ukończenia praktyki przy poszczególnych projektach lub odpowiednio przy realizaq'i poszczególnych obiektów budo- wlanych, z określeniem charakteru wykonywanych czynności, • ogólną ocenę teoretycznej i praktycznej znajomości zawodu, dokonaną przez osobę nadzorującą praktykę. Cały okres praktyki powinien być zgodny ze specjalnością upraw- nień budowlanych, o które ubiega się kandydat. Jedynie w przypadku osób z wykształceniem pokrewnym w stosunku do wybranej specjal- ności dopuszcza się odbycie dwóch lat praktyki, z okresu pięciolet- niego przy sporządzaniu projektów lub pracy na budowie, w specjal- ności innej niż specjalność nabywanych uprawnień budowlanych. Praktykę projektową może nadzorować jedynie osoba posiadają- ca uprawnienia budowlane bez ograniczeń w danej specjalności. Wyjątek stanowią jedynie uprawnienia budowlane w ograniczonym zakresie do projektowania lub kierowania robotami budowlanymi w specjalności konstrukcyjno-budowlanej dla osób z wyższym wy- kształceniem o kierunku inżynieria środowiska, gdyż osoby te mają prawo wykonywać swoje uprawnienia bez ograniczeń w zakresie projektowania i kierowania budową obiektów gospodarki wodnej. Wymiar czasowy praktyki zawodowej ustawa określa w następu- jący sposób: 1) do projektowania bez ograniczeń we wszystkich specjalnościach i do sprawdzania projektów architektoniczno-budowlanych, od- bycie dwuletniej praktyki przy sporządzaniu projektów oraz rocz- nej praktyki na budowie. 2) do projektowania w ograniczonym zakresie we wszystkich spec- jalnościach, odbycie pięcioletniej praktyki przy sporządzaniu pro- jektów oraz rocznej praktyki na budowie. 3) do kierowania robotami budowlanymi bez ograniczeń, odbycie dwuletniej praktyki na budowie, 4) do kierowania robotami budowlanymi w ograniczonym zakresie odbycie, pięcioletniej praktyki na budowie.
  • 4.5. Dokumentowanie praktyki zawodowej

    Nowe prawo budowlane w celu ułatwienia dokumentowania przebiegu praktyki zawodowej wprowadziło „książkę praktyki zawo- dowej". Książka ta powinna być prowadzona w zeszycie formatu A4 z ponumerowanymi stronami, który przed rozpoczęciem dokumen- towania praktyki zawodowej należy złożyć do opieczętowania przez właściwy organ w sprawach nadawania uprawnień budowlanych. Organ jest zobowiązany w ciągu 7 dni zwrócić opieczętowaną książkę praktyki zawodowej osobie, która o to występowała. Przez organ właściwy również do opieczętowania książki prak- tyki zawodowej rozumie się wojewodę właściwego ze względu na miejsce stałego zamieszkania (zameldowania) osoby występującej o opieczętowanie tej książki. Wpisy w książce praktyki zawodowej powinny: 1) wymienić obiekty budowlane, przy których projektowaniu lub realizaq'i brała udział osoba odbywająca praktykę zawodową, określając rodzaj, przeznaczenie, lokalizację i konstrukqę obiektu oraz odpowiednio do specjalności uzyskiwanych uprawnień inne charakterystyczne dane techniczne, 2) określić cotygodniowo charakter czynności pełnionych w czasie odbywania praktyki zawodowej z potwierdzeniem i zaopiniowa- niem co najmniej raz na 3 miesiące przez osobę kierującą prak- tyką (patrz rozdział IV.3.1 wzór książki praktyki zawodowej s. 237). Po zakończeniu praktyki zawodowej w wymiarze wymaganym do uzyskania uprawnień budowlanych lub przy zmianie jednostki, w której była odbywana praktyka zawodowa, osoba kierująca prak- tyką wpisuje w książce praktyki zawodowej ogólną ocenę teoretycz- nej i praktycznej znajomości zawodu osoby odbywającej praktykę. Ocenę tę potwierdza kierownik jednostki, w której odbywano tę praktykę. Książka praktyki zawodowej jest nowym elementem w procesie dokumentowania praktyki zawodowej. Należy przypuszczać, że wpro- wadzenie jej w znakomity sposób uprości proces dokumentowania przygotowania zawodowego do pełnienia samodzielnych funkcji te- chnicznych w budownictwie osobom, które się o to ubiegają. Pamiętać również należy o tym, że warunkiem koniecznym do zaliczenia praktyki zawodowej jest bezpośrednie uczestnictwo w pra- cach budowlanych, polegające na pełnieniu funkcji technicznej na budowie pod kierownictwem osoby posiadającej odpowiednie upra- wnienia budowlane. Wynika z tego, że nie można uznać za praktykę zawodową pracy polegającej na przykład na prowadzeniu magazynu itp., gdyż nie ma ona związku faktycznego z pełnieniem samodziel- nej funkcji na budowie przez uczestnika procesu budowlanego. Nie ma również możliwości zaliczenia praktyki osobom pełniącym nad- zór inwestorski, gdyż tu także brak jest znamion samodzielnego i bezpośredniego uczestnictwa w procesie budowlanym. Jest to konsekwencją zakresu obowiązków, jakie spoczywają na inspektorze nadzoru inwestorskiego i formie ich wykonywania. Wątpliwości związane z odbywaniem praktyki zawodowej obecnie mogą zaistnieć w odniesieniu do praktyki odbytej do końca 1994 r. bez książki praktyki zawodowej. Poprzednia ustawa nie stawiała wymogu pro- wadzenia takiego dokumentu. Od chwili wejścia w życie ustawy Prawo budowlane z 7.07.94 r. książka praktyki zawodowej jest podstawowym, a w stosunku do praktyki odbywanej w Polsce po 15.02.95 r. (data wejścia w życie rozporządzenia w sprawie samo- dzielnych funkcji technicznych w budownictwie) jedynym dokumen- tem zaświadczającym odbycie praktyki zawodowej. Na koniec temat dość drażliwy dla wielu osób, które prowadząc działalność gospodarczą na własny rachunek świadczą usługi w branży budowlanej. Zgodnie z zapisami prawa, nie jest możliwe zaliczenie do praktyki zawodowej okresu przepracowanego w przed- siębiorstwie budowlanym, którego właścicielem jest osoba odbywają- ca tę praktykę. Wynika to między innymi z faktu, że poświadczenie tej praktyki należałoby do osoby, która tę praktykę odbywa. Tak więc ustawodawca nie dopuszcza możliwości odbywania praktyki zawodowej wymaganej do uzyskania uprawnień budowlanych we własnym przedsiębiorstwie. Jest to wynik braku możliwości uzys- kania w pełni obiektywnej oceny praktyki zawodowej dokonanej przez pracodawcę, wystawionej w tym przypadku samemu sobie.
  • 4.9. Kwalifikacja i egzamin na uprawnienia budowlane

    Nowe prawo budowlane przywróciło po 20 latach obowiązek zdania egzaminu na uprawnienia budowlane. Egzamin przeprowadza komisja powoływana przez wojewodę. Wojewoda zobowiązany jest do powołania komisji, ustalenia jej składu osobowego, wyznaczenia przewodniczącego i jego zastępców. Do zadań komisji należy: 1) sprawdzenie w postępowaniu kwalifikacyjnym, czy przygotowanie zawodowe osób występujących o nadanie uprawnień spełnia wy- mogi postawione przez prawo w celu uzyskania uprawnień budo- wlanych, 2) przeprowadzenie egzaminu, którego celem jest sprawdzenie: • znajomości obowiązujących przepisów prawa w zakresie koniecz- nym do ich właściwego stosowania oraz praktycznego posłu- giwania się nimi, • umiejętność zastosowania w praktyce wiedzy technicznej, pole- gającej na rozwiązaniu problemowych zagadnień technicznych wskazanych przez komisję, wchodzących oczywiście w zakres praktyki zawodowej właściwej dla danej specjalności. Komisja działa na podstawie regulaminu, który ustala również wojewoda, ale regulamin ten podlega zatwierdzeniu przez właściwego ministra (obecnie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji). Regulamin komisji powinien określać: 1) jakie zespoły egzaminacyjne działają w obrębie komisji (na każdą specjalność powinien być powołany odrębny zespół, co nie wy- klucza prawa zasiadania tych samych osób w różnych zespołach egzaminacyjnych), 2) skład poszczególnych zespołów zarówno ilościowy, jak i personal- ny (określenie liczby osób, oprócz przewodniczącego komisji lub jego zastępcy, oraz uprawnień jakimi powinni legitymować się członkowie dla danego zespołu egzaminacyjnego). Należy przyjąć, że do przewodniczącego komisji będzie należało określenie personalnego składu zespołu egzaminacyjnego, z grona osób powołanych przez wojewodę. Powinny to być przynajmniej dwie osoby z wykształceniem wyższym i odpowiednimi uprawnienia- mi budowlanymi bez ograniczeń dla danej specjalności oraz jedna z wykształceniem prawniczym i praktyką w organach państwowego nadzoru budowlanego. Zespół egzaminacyjny powinien liczyć mini- mum pięciu członków. Ustawodawca nie określa gdzie powinny być zatrudnione osoby wchodzące w skład komisji, w związku z tym wojewoda ma wolną rękę w doborze członków powoływanej przez siebie komisji. Czynności kwalifikacyjne wykonywane przez komisję polegają na sprawdzeniu, czy osoba występująca z wnioskiem o nadanie upraw- nień spełnia postawione prawem wymagania, to znaczy czy wykazała się zgodnym z wymogami prawa wykształceniem i odpowiednią praktyką zawodową. Jeśli tak, wnioskujący zostaje powiadomiony o dopuszczeniu do egzaminu oraz o jego terminie listem poleconym przynajmniej na miesiąc przed wyznaczoną datą egzaminu. Natomiast po przeprowadzonym egzaminie komisja rozstrzyga w drodze głosowania, czy egzaminowany wykazał się dostateczną wiedzą w zakresie wybranej przez siebie specjalności. W razie równej liczby głosów, zwyczajowo decydujący głos ma przewodniczący ze- społu egzaminacyjnego. Egzamin składany na uprawnienia budowlane zawiera część pise- mną w formie testu, ustną i obejmuje sprawdzenie: 1) znajomości przepisów prawa w zakresie niezbędnym do ich właś- ciwego stosowania oraz umiejętności praktycznego posługiwania się tymi przepisami, 2) umiejętności praktycznego zastosowania wiedzy technicznej, pole- gającej na wyjaśnieniu określonych przez komisję egzaminacyjną zagadnień technicznych, wchodzących w zakres praktyki zawo- dowej. Komisja egzaminacyjna może żądać przedstawienia prac projek- towych, wykonanych w ramach praktyki zawodowej. Zakres materiału, jaki obowiązuje podczas egzaminu jest usta- lany: 1) odrębnie na uprawnienia budowlane do projektowania lub kiero- wania robotami budowlanymi w danej specjalności, 2) łącznie na oba rodzaje uprawnień budowlanych w danej specjal- ności, jeżeli ubiegający się o te uprawnienia spełnia wymagania odnoszące się do obu rodzajów uprawnień, 3) łącznie na uprawnienia bez ograniczeń w danej specjalności i uprawnienia budowlane w innej specjalności, jeżeli ubiegający się o te uprawnienia spełnia wymagania odnoszące się dla obu specjalności. Wojewoda w programie egzaminu ustala ilość pytań w części pisemnej, która będzie obowiązująca w teście na uprawnienia w peł- nym zakresie i na uprawnienia w ograniczonym zakresie. Określa również wymaganą ilość odpowiedzi prawidłowych jaką należy uzys- kać do zaliczenia tej części egzaminu. Odrębnej regulacji podlega egzamin dla osób posiadających już uprawnienia budowlane, a ubiegających się o uprawnienia budow- lane innego rodzaju lub w innej specjalności. W takim przypadku egzamin powinien być przeprowadzony jedynie w zakresie ograni- czonym do zagadnień nie objętych programem egzaminu obowiązu- jącego przy ubieganiu się o już posiadane uprawnienia oraz znajo- mość zmian w stanie prawnym objętym zakresem egzaminu. W przypadku gdy zdający uzyska ocenę pozytywną z egzaminu, wojewoda w drodze decyzji nadaje uprawnienia budowlane w okreś- lonej specjalności i zakresie, odnotowuje ten fakt w wojewódzkim rejestrze uprawnień budowlanych, oraz przesyła kopię prawomocnej decyzji do Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego w celu wpisania do centralnego rejestru uprawnień budowlanych. W razie negatywnego wyniku egzaminu, wojewoda wydaje decy- zję o odmowie nadania uprawnień budowlanych, zaś przewodniczący komisji powiadamia zainteresowanego o terminie po jakim może on ponownie przystąpić do egzaminu. Nie może to jednak nastąpić przed upływem trzech miesięcy od terminu pierwszego egzaminu. Ponowne przystąpienie do egzaminu następuje z pominięciem etapu wstępnej kwalifikacji, gdyż została ona już przeprowadzona przed dopuszczeniem kandydata po raz pierwszy do egzaminu, a zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego fakty znane organowi z urzędu nie wymagają udowodnienia. Od decyzji o odmowie nada- nia uprawnień budowlanych przysługuje stronie odwołanie do Głów- nego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Podobną decyzję będzie wydawał wojewoda w przypadku, gdy osoba składająca wniosek o nadanie uprawnień budowlanych, po spełnieniu wymogów formalnych nie wpłaci drugiej raty opłaty kwalifikacyjnej i nie przystąpi do egzaminu, mimo że została powia- domiona o jego terminie, lub bez usprawiedliwienia nie stawiła się na egzamin w wyznaczonym terminie. Negatywna ocena uzyskana z dowolnej części egzaminu, ustnej czy pisemnej, powoduje konieczność powtarzania całości egzaminu. Jednocześnie ustawodawca nie określa, ile razy można przystępować do egzaminu w przypadku uzyskania oceny negatywnej. Można w związku z tym przyjąć, że dopuszcza się zdawanie egzaminu do skutku.
  • 4.10. Specjalizacje w uprawnieniach budowlanych

    Przepisy dotyczące samodzielnych funkcji technicznych w budow- nictwie dopuszczają uzyskanie uprawnień budowlanych, w których jest zapisana specjalizacja obejmująca pewien wąski zakres specjal- ności budowlanej, dla której zostały wydane uprawnienia. Osoby ubiegające się o uprawnienia budowlane ze specjalizacją techniczno-budowlaną powinny: 1) spełniać wymogi konieczne do uzyskania uprawnień budowlanych bez ograniczeń dla specjalności budowlanej, w której została wyodrębniona dana specjalizacja, 2) w okresie udokumentowanej praktyki zawodowej czas wykony- wanych czynności tematycznie związanych z wybraną specjaliza- cją powinien stanowić minimum połowę okresu wymaganego do uzyskania uprawnień. Natomiast osoby, które występują o określenie specjalizacji w już posiadanych uprawnieniach budowlanych, zobowiązane są dołączyć do swojego wniosku: 1) odpis posiadanych uprawnień budowlanych, 2) książkę praktyki zawodowej, jednak bez konieczności zapisywa- nia w niej oceny pracy i opinii o praktykancie, jak to miało miejsce podczas ubiegania się o uprawnienia budowlane po raz pierwszy. Jedynie po zakończeniu praktyki, kierownik jednostki, w której odbywała się praktyka zawodowa potwierdza ją w książce. Na poczet omawianej praktyki może być zaliczona ta część praktyki zawodowej, która pokrywa się zakresem ze specjalizacją, a została zaliczona podczas nadawania uprawnień budowlanych. Egzamin dla osób ubiegających się o uprawnienia budowlane z określeniem specjalizacji powinien swym zakresem w szczególności objąć umiejętność praktycznego zastosowania wiedzy technicznej z tego obszaru przedmiotowego. Natomiast w przypadku uzupeł- niania posiadanych uprawnień o specjalizację egzamin obejmuje wyłącznie sprawdzenie umiejętności praktycznego zastosowania wie- dzy technicznej w zakresie danej specjalizacji. W przypadku spełnienia postawionych wymagań i uzyskaniu pozytywnego wyniku z egzaminu, wojewoda w drodze decyzji doko- nuje uzupełnienia uprawnień budowlanych wpisem określającym specjalizację.
  • 4.12. Odpowiedzialność karna w budownictwie

    Ponieważ ustawodawca bardzo duży nacisk położył w obecnie obowiązującym Prawie budowlanym na odpowiedzialność karną w budownictwie należy odpowiedzieć na pytanie — co było tego przyczyną? — Przyczyną, dla której zostało przyjęte takie roz- wiązanie, jest między innymi trwałość skutków powstałych w wyniku błędnego lub niedbałego wykonania robót budowlanych. Jeśli przyj- miemy założenie, że większość obiektów budowlanych jest wznoszo- nych na okres kilkudziesięciu, a przynajmniej kilku lat, to można być pewnym, że przez cały okres istnienia wadliwie wykonanego obiektu, jego użytkownicy będą musieli borykać się z konsekwenc- jami popełnionych błędów przez projektanta lub wykonawcę robót, natomiast otoczenie będzie obciążone ograniczeniami wynikającymi z faktu istnienia ułomnego dzieła. Całkowicie inny wymiar może mieć zjawisko samowoli budowlanej polegającej na wzniesieniu obiektu budowlanego zwłaszcza dla bezpośrednich sąsiadów samowolnie lub wadliwie wykonanych obiektów budowlanych, gdyż w wielu przypa- dkach konsekwencją takich stanów będzie ograniczenie w możliwo- ści swobodnego korzystania z własnej rzeczy (nieruchomości) np. polegające na ograniczeniu legalnej zabudowy działki z powodu braku możliwości zachowania dopuszczonych prawem odległości, lub w wyniku wad wykonawczych mogą powstać różnorodne uciąż- liwości dla otoczenia, czy zagrożenia dla życia, zdrowia ludzi lub środowiska. Zamieszczenie w ustawie szczegółowej, jaką jest „Prawo budow- lane" regulacji z zakresu prawa karnego jest rozwiązaniem dość nietypowym, jednak decyzja o jego przyjęciu była spowodowana niepewnym terminem nowelizacji kodeksu karnego, zaś brak od- powiednich regulacji w tym zakresie mógł w znacznym stopniu osłabić działanie nowej ustawy Prawo budowlane. Nie oznacza to również, że jest to ewenement. Jest to działanie zgodne z zasadami sztuki legislacyjnej. Biorąc pod uwagę znaczne zaostrzenie sankcji za popełnienie samowoli budowlanych w zapisach art. 48 i 50, oraz słabość egze- kucji administracyjnej powstała potrzeba wsparcia prawa administra- cyjnego prawem karnym. Zostało to najmocniej ujęte w zapisie art. 90 ustawy Prawo budowlane, który przewiduje nałożenie kary do 2 lat pozbawienia wolności albo kary ograniczenia wolności, albo kary grzywny na osoby, które w przypadkach określonych w art. 48 i 50 ust. 1 pkt 1 i ust. 1 pkt 2 wykonują roboty budowlane. Konstrukcja tego artykułu pozwala prokuratorowi prowadzącemu sprawę wyjść z kręgu osób ustawowo określonych mianem uczestników procesu budowlanego. Jest to bardzo istotna sprawa, gdyż w powszechnym pojęciu odpowiedzialnym za popełnienie samowoli budowlanej jest inwestor. Jednak nic nie ujmując takiemu mniemaniu, pamiętać należy, że kierownik budowy, jeśli oczywiście mamy z nim do czynienia w przypadku samowoli, mógł w łatwy sposób stwierdzić, że kieruje budową realizowaną samowolnie lub niezgodnie z przepisami, czy wreszcie niezgodnie z warunkami pozwolenia na budowę. Mógł to stwierdzić, gdyż mając odpowiednie uprawnienia budowlane, a co za tym idzie odpowiednią wiedzę teoretyczną i praktyczną, doskonale wie jakie dokumenty przesądzają o legalności budowy, lub prowa- dzonych robót oraz wie, jakiego rodzaju budowa lub roboty nie wymagają pozwolenia na budowę lub zgłoszenia. Powinien również dokonać fachowej oceny dopuszczalności wykonywania robót w sposób odbiegający o warunków pozwolenia na budowę, czy przepisów technicznych, który nie narusza prawa. Dokładnie taką samą wiedzę posiada inspektor nadzoru inwestorskiego i kierownik robót. Często w przypadku naruszeń określonych w art. 50 do odpowiedzialności może zostać pociągnięty również projektant, któ- ry sprawuje nadzór autorski na budowie realizowanej niezgodnie z projektem. Wyjście z kręgu uczestników procesu budowlanego poprzez odpo- wiednie zastosowanie przepisów Kodeksu karnego pozwala pociągnąć do odpowiedzialności karnej również wykonawcę robót budowla- nych, gdyż świadomym świadczeniem pracy na rzecz osoby łamiącej prawo samowolą budowlaną pomaga w popełnieniu przestępstwa, a tym samym również podlega karze za pomocnictwo w popełnieniu przestępstwa. Zakreślenie tak szerokiego kręgu osób ponoszących odpowiedzial- ność za popełnienie przestępstw naruszających prawo budowlane jest o tyle istotne, że ograniczenie odpowiedzialności karnej wyłącznie do osoby inwestora, powodowało by w wielu przypadkach pociągnięcie do odpowiedzialności tylko inwestora, zaś pozostali sprawcy pozo- staliby bezkarni. Na koniec jeszcze należy wyjaśnić kilka pojęć z zakresu prawa karnego oraz polskiego kodeksu karnego. W związku z tym, należy na wstępie odpowiedzieć sobie na pytanie — co to jest przestępstwo? Przestępstwo jest to czyn społecznie niebezpieczny o znamionach ustawowych, czyli wymieniony w ustawie i tam zakwalifikowany jako przestępstwo. Ustawowe znamiona przestępstwa dzielone są na cztery grupy: 1. Przedmiot ochrony — przedmiotem ochrony są dobra za- sługujące na ochronę, zaś ustawa karna zostaje wydana w celu określenia ustawowych typów przestępstw, co w rezultacie pozwoli zwalczać czyny będące zamachem na te dobra. 2. Strona przedmiotowa — stronę przedmiotową przestępstwa stanowią następujące elementy: • sposób popełnienia przestępstwa, czyli jakie było zachowanie sprawcy, • przedmiot czynu, czyli na co skierowane było działanie sprawcy, • środki, czyli czym posługuje się sprawca podczas popełniania czynu, • okoliczności, czyli czas miejsce i sytuację popełnienia przestępstwa, skutek, jest on znamieniem ustawowym wtedy, gdy został zawarty w określeniu sposobu popełnienia przestępstwa, lub też polega na dalszych następstwach przestępstwa. 3. Podmiot — podmiotem przestępstwa w przestępstwie powsze- chnym jest każdy człowiek odpowiadający ogólnym warunkom od- powiedzialności karnej, czyli poczytalny i w wieku odpowiedzialności karnej (w przypadku występku ukończony 17 rok życia), określany w dyspozycji przepisu karnego zaimkiem „kto". 4. Strona podmiotowa — strona podmiotowa dotyczy psychiki sprawcy i jest znamieniem ustawowym każdego przestępstwa, czyli odnosi się do umyślności lub nieumyślności zachowania się sprawcy. W przypadku braku określenia strony podmiotowej w dyspozycji przepisu karnego oznacza, że ustawowym znamieniem danego prze- stępstwa jest umyślność. Ponieważ przepisy karne zawarte w Prawie budowlanym będą stosowane w oparciu o kodeks karny, należy zacytować art. 1 ustawy z dnia 19.04.69 r. Kodeks karny (Dz.U. Nr 13 poz. 94 z późn. zm.) „Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto dopuszcza się czynu społecznie niebezpiecznego, zabronionego pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia". W dalszej części ustawodawca określa ogólnie sposób popełnienia przestępstwa — działanie, lub zaniechanie działania, do którego sprawca był zobowiązany. Dzieli również przestępstwa na zbrodnie i występki. W ustawie Prawo budowlane w rozdziale 9 art. 91 i 92 mamy do czynienia wyłącznie z przestępstwami zaliczanymi do występków, czyli czynów zagrożonych karą przekraczającą 3 miesiące pozbawie- nia wolności, 3 miesiące ograniczenia wolności lub grzywny (zbrod- nia jest zagrożona karą nie krótszą niż 3 lata). Ponieważ występek można popełnić z winy umyślnej, a jeśli ustawa tak stanowi, również z winy nieumyślnej, należy określić bliżej pojęcie winy umyślnej — przestępstwo umyślne zachodzi wtedy, gdy sprawca ma zamiar popełnienia czynu zabronionego, czyli chce go popełnić albo przewidując jego popełnienie godzi się na to. W Prawie budowlanym mamy do czynienia wyłącznie z przestęp- stwami z winy umyślnej. Ponieważ jeden czyn może stanowić tylko jedno przestępstwo, to jeżeli jednym czynem zostało popełnionych kilka przestępstw, sąd skazuje za jedno przestępstwo na podstawie wszystkich zbiegających się przepisów, orzeka karę najsurowszą i może orzec kary dodatkowe. Na koniec kilka słów o tym w jakiej formie może być popełnione przestępstwo: 1. Usiłowanie — działanie zmierzające do popełnienia przestępst- wa, które jednak nie następuje, nie podlega karze usiłowanie popeł- nienia przestępstwa, jeśli sprawca dobrowolnie odstąpił od popeł- nienia czynu lub zapobiegł skutkowi przestępczemu, 2. Odpowiada za sprawstwo ten, kto popełnia przestępstwo sam, wspólnie z inną osobą, a także ten, kto kieruje wykonaniem przez inną osobę czynu zabronionego, 3. Odpowiada za pomocnictwo, kto chcąc aby inna osoba doko- nała czynu zabronionego, albo godząc się na to ułatwia popełnienie tego czynu, odpowiedzialność w tym przypadku sprowadza się do granic zamiaru. Nie popełnia przestępstwa, kto dopuszcza się czynu pod wpły- wem błędu co do okoliczności stanowiącej znamię czynu zabronione- go, chyba że błąd był wynikiem lekkomyślności lub niedbalstwa.
  • 4.13. Podstawa prawna — Ustawa, Rozporządzenie

    USTAWA z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. Nr 89, poz. 414 z późn. zm.)
  • 4.14. Tabela

  • 4.3. Wymagane wykształcenie

    Do uzyskania prawa pełnienia samodzielnej funkcji technicznej w budownictwie do projektowania konieczne jest uzyskanie wymaga- nego prawem dla danego rodzaju i zakresu uprawnień wykształcenia, odbycie praktyki zawodowej w projektowaniu i wykonawstwie oraz zdanie egzaminu na uprawnienia budowlane. W rozporządzeniu Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budow- nictwa z dnia 30.12.94 r. (Dz.U. z 1995 r. nr. 8, poz. 38) w sprawie samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie w załączniku nr 1 znajduje się wykaz kierunków wykształcenia odpowiedniego i pokrewnego w poszczególnych specjalnościach uprawnień budow- lanych. Jest to lista zamknięta z jednym wyjątkiem. Mianowicie § 22 tegoż rozporządzenia dopuszcza, aby wykształcenie uzyskane przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, którego kierunek lub zawód techniczny był określony w sposób odbiegający od przyjętego w roz- porządzeniu podlegał indywidualnemu rozpatrzeniu i zakwalifikowa- niu przez wojewodę, jako wykształcenie odpowiednie lub pokrewne dla danej specjalności. Jednak musi to być i w tym przypadku wy- kształcenie ściśle związane z budownictwem w określonej specjalności. Wykształcenie wyższe może być odpowiednie lub pokrewne w stosunku do wybranej specjalności, natomiast wykształcenie śred- nie, aby mogło być uznane musi być w stosunku do danej specjalno- ści odpowiednie. Zakres uprawnień możliwych do uzyskania w poszczególnych specjalnościach jest uzależniony od posiadanego wykształcenia. W odróżnieniu od poprzednio obowiązującego Prawa budowlanego, została zmniejszona ilość specjalności natomiast został rozszerzony zakres uprawnień obecnie nadawanych. Uzyskane wykształcenie jest jedynym czynnikiem warunkującym zakres nadawanych uprawnień. Uprawnienia do projektowania czy kierowania robotami budowlanymi lub budową w określonej specjal- ności w pełnym zakresie (bez ograniczeń) mogą uzyskać jedynie osoby z wykształceniem wyższym odpowiednim dla danej specjalno- ści. Wykształcenie średnie wyłącznie odpowiednie daje jedynie moż- liwość pełnienia samodzielnej funkq'i technicznej w budownictwie w ograniczonym zakresie. Nowe prawo budowlane dopuszcza możliwości uzyskania upraw- nień budowlanych przez osoby z wykształceniem średnim wyłącznie odpowiednim w stosunku do wybranej specjalności. Ogranicza to dostęp do uczestnictwa w procesie budowlanym osobom, które nie posiadają właściwego wykształcenia. Daje to nadzieję, że osoby do- puszczone do uczestnictwa w tym procesie będą rzeczywiście posia- dały właściwe przygotowanie zarówno teoretyczne, jak i praktyczne.
  • 4.8. Uzyskiwanie uprawnień budowlanych

    Organem właściwym do wydawania uprawnień budowlanych jest wojewoda właściwy dla miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o uprawnienia. W związku z tym wniosek o nadanie uprawnień budowlanych zainteresowany składa do wojewody. Organem odwoławczym od decyzji wojewody wydanej w po- stępowaniu administracyjnym w sprawie nadania lub odmowy nada- nia uprawnień budowlanych jest Główny Inspektor Nadzoru Budo- wlanego. Każda decyzja administracyjna, zgodnie z prawem powin- na zawierać pouczenie o trybie i terminie, w jakim przysługuje stronie odwołanie, oraz w jakim przypadku przysługuje prawo za- skarżenia decyzji do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Kompletny wniosek o nadanie uprawnień budowlanych powinien zawierać: 1) odpis dyplomu ukończenia szkoły wyższej lub średniej technicz- nej, albo świadectwa potwierdzającego uzyskanie średniego wy- kształcenia technicznego zgodnego z wymogami stawianymi w przepisach, lub dyplomu mistrza w rzemiośle budowlanym i świadectwa ukończenia minimum zasadniczej szkoły zawodowej, 2) książkę praktyki zawodowej (z wyjątkiem osób legitymujących się dyplomem mistrza w rzemiośle budowlanym ubiegających się o uprawnienia majstra), 3) dowód uiszczenia pierwszej raty za postępowanie kwalifikacyjne. Obowiązku przedstawienia książki praktyki zawodowej nie stosu- je się w odniesieniu do praktyki zawodowej odbytej przed dniem wejścia w życie rozporządzenia oraz praktyki zawodowej odbywanej za granicą. Odbycie tych praktyk powinno być potwierdzone za- świadczeniem wydanym przez kierownika jednostki, w której od- bywała się praktyka zawodowa, zawierającym: • wyszczególnienie projektów budowlanych, przy których sporzą- dzaniu ubiegający się o uprawnienia budowlane odbywał praktykę zawodową, lub obiektów budowlanych, przy których realizacji odbywał on praktykę zawodową, z podaniem osoby nadzorującej tę praktykę, • stwierdzenie okresów praktyki zawodowej z podaniem dat rozpo- częcia i ukończenia praktyki przy poszczególnych projektach lub odpowiednio przy realizacji poszczególnych obiektów budowlanych, z określeniem charakteru wykonywanych czynności, • ogólną ocenę teoretycznej i praktycznej znajomości zawodu, doko- naną przez osobę nadzorującą praktykę. Natomiast w odniesieniu do praktyki zawodowej, odbytej w jed- nostkach podległych Ministrowi Obrony Narodowej i Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji, zaświadczenie potwierdzające odbycie praktyki zawodowej wydaje właściwy organ specjalistycz- nego nadzoru budowlanego, podając w nim okres praktyki oraz ogólną ocenę teoretycznej i praktycznej znajomości zawodu. Wojewoda ma prawo, decyzją administracyjną, odmówić nadania uprawnień budowlanych bez przeprowadzania egzaminu osobie, któ- ra złożyła wniosek bez kompletu wymaganych dokumentów i mimo wezwania do ich uzupełnienia w wyznaczonym terminie nie dopeł- niła tego obowiązku, lub jeśli okaże się, że przygotowanie zawodowe osoby ubiegającej się o uprawnienia budowlane nie spełnia wymo- gów stawianych przez ustawę.