A A A

Dokładne (wykańczające), rozwiercanie otworów

Zadaniem dokładnego rozwiercania lub zwanego inaczej, rozwiercania wykańczającego jest nadanie otworowi wymiaru, kształtu i chropowatości o określonej dokładności. Zadanie to może być wykonane tylko w przypadku zdejmowania cienkiej warstwy materiału z powierzchni otworu, przy zerowym lub ujemnym kącie natarcia ostrza. Z tego powodu rozwiertaki wykańczaki mają zawsze ostrza proste, czasami i to tylko do celów remontówo-naprawczych stosuje się śrubowe, o kierunku zwojów przeciwnym do kierunku pracy na­rzędzia. Liczba ostrzy w rozwiertakach waha się, zależnie od średnicy, od 4 do 18. Eozwiertak jest prowadzony w otworze obrabianym za pomocą łysinki. Z tych względów musi być tak umocowany na obrabiarce, aby istniała samo-nastawność. Do tego celu stosuje się specjalne oprawki szybkomocujące (PN--59/M-60211) z tulejkami wahliwymi (PN-59/M-60213). Istnieje szereg od­mian rozwiertaków wykańczaków, wśród których można rozróżnić: stałe trzpie­niowe (PN-74/M-58902) i nasadzane (PN-74/M-58902) oraz rozprężne (PN--74/M-58907), nastawne (PN-74/M-58907) i samonastawne. Eozwiertaki roz­prężne pozwalają na regulację wymiaru w granicach 2-f-5% średnicy rozwier-taka. Do obróbki otworów o średnicy powyżej 50 mm można stosować głowice nożowe, z nastawnymi nożami, które są ostrzone jak rozwiertaki z wąską ły- żką prowadzącą (rys 9.28). Za pomocą rozwiercania wykańczającego można uzyskać chropowatość 2,54-1,25 i 0,32 4-0,16 jon. Jak już wspomniano (p.9.3.1), osiągnięcie tej dokładności otworu uzyskuje się przez kolejną obróbkę otworu wiertłem, rozwiertakiem zgrubnym i roz-wiertakiem wykańczającym lub wiertłem, nożem i rozwiertakiem wykańcza­jącym. W uzasadnionych przypadkach (np. przy wymaganej bardzo niskiej chropowatości lub ze względu na rodzaj materiału) stosuje się dwa rozwiertaki Nóż blokowy Rys. 9.28. Głowica nożowa do wykańczającego rozwiercania otworów wykańczające: wstępny i właściwy. Eozwiertak wstępny różni się od właści­wego tylko wymiarem, przy czym różnica między nimi zawiera się w granicach 0,034-0,15 mm. Stosowanie dwóch rozwiertaków wykańczających umożliwia powiększenie trwałości bardzo kosztownego narzędzia. Wielkość naddatku na rozwiercanie wpływa na dokładność otworu i pracę rozwiertaka. Zbyt duży naddatek powoduje nieprawidłową pracę ostrzy, a przede wszystkim przyczy­nia się do szybkiego tępienia ostrzy, co z kolei powoduje rozbicie otworu. Zbyt mały naddatek powoduje również nieprawidłową pracę narzędzia i przyczynia się do tego, że powstają ślady obróbki poprzedniej. Ogólnie biorąc, można po­wiedzieć, że wielkość naddatku zależy od rodzaju obrabianego materiału, sposobu obróbki poprzedzającej, a nawet stanu obrabiarki. W tablicy 9.3 przed­stawiono wyciąg z normy PN-74/M-57025, która ujmuje kolejność narzędzi oraz stopniowanie ich średnic przy wykonywaniu otworów rozwiercanych w stali i żeliwie z dokładnością odpowiadającą klasom IT 64-IT 10. Średnicę rozwiertaka wykańczającego, zgodnie z PN-63/M-58870, określamy wg wzoru: a = (Dmia+Z)_Tr, (76) gdzie: d — średnica rozwiertaka w mm, J)miT1 — dolny wymiar graniczny otworu w mm, Z — zapas na zużycie rozwiertaka w mm, Tr — tolerancja rozwiertaka w mm. Najczęściej, dla przeciętnych, warunków obróbki przyjmuje się Z = 0,7T, Tr = 0,15 T, gdzie T — jest tolerancją otworu, przy czym Z i Ir nie mogą być mniejsze niż 0,003 mm. Tablica 9.3 Średnice wierteł i rozwiertaków do wykonywania dokładnych otworów w stali i żeliwie wg PN-74/M-57025 Średnice Średnica otworu Wiercenie i powiercanie Średnice kolejnych wierteł Rozwiercanie Średnice rozwiertaków rozwiertaków wykańczaj ących w przypadku podziału na: 1 2 3 zdzierak wykań, czak wstępny ■ osta­teczny .7 6,8 — 7,0 — 8 — — 7,0 7,8 - 7,0 — — 10 — — 9,0 9,8 10,0 — — 15 — - 13,75 14,75 15,0 14,96 15,00 20 — 18,50 19,75 20,0 19,95 20,0 25 — 12 23,50 24,75 25,0 24,95 25,0 30 — 12 28,50 29,75 30,0 29,95 30,0 40 — 16 38,00 39,50 40,0 39,96 40,00 50 — 20 48,00 49,50 50,0 49,96 50,00 60 12 25 57,00 59,00 60,0 59,92 60,00 70 16 32 67,00 69,00 70,0 69,92 70,00 Przykład. Przedstawić plan obróbki otworu o 0 25 H7, tj. 0 25_M21. Zabieg 1. Wiercenie wiertłem o 0 12 mm. Zabieg 2. Powiercanie wiertłem o 0 23,5 mm (tablica 9.3). Zabieg 3. Eozwiercanie zgrubne. Średnica rozwiertaka 0 24,75 mm (tablica 9.3). Zabieg 4. Eozwiercanie wykańczające. Średnica rozwiertaka wg wzoru (11) d = (Ą^- (25 + 0,7-0,021)_0il5.M21 = 25,016_M03 mm . Granica zużycia rozwiertaka równa jest dolnemu wymiarowi granicznemu otworu i wynosi w tym przypadku 25,00 mm.